Trong truyền thống của Giáo hội Công giáo hoàn vũ, lòng tôn kính dành cho Thánh Giuse mang một vị trí rất đặc biệt. Giáo hội dành cho ngài một hình thức tôn kính cao nhất, sau Đức Maria, trong toàn thể các thánh. Điều này cho thấy vai trò độc nhất vô nhị của Thánh Giuse trong lịch sử cứu độ. Ngài là người được Thiên Chúa tuyển chọn để trở thành bạn trăm năm của Đức Trinh Nữ và là cha nuôi của chính Đức Giêsu Kitô, Ngôi Lời nhập thể.
Thật khó có thể diễn tả hết ý nghĩa sâu xa của mầu nhiệm này. Con Thiên Chúa, khi trở nên con người, đã gọi một người phàm là “cha”. Chính Thiên Chúa làm người đã sống dưới mái nhà của Thánh Giuse, học nơi ngài nghề thợ mộc, và lớn lên trong sự chăm sóc, bảo vệ và hướng dẫn của ngài. Vì thế, trong lịch sử Giáo hội, rất nhiều vị thánh, thần học gia và các vị giáo hoàng đã chiêm ngắm nơi Thánh Giuse một mẫu gương cao cả của đời sống thánh thiện.
1. Một vị thánh được các thánh tôn kính
Điều đáng chú ý là chính các vị thánh, những con người đã đạt tới đỉnh cao của đời sống thiêng liêng, lại có lòng sùng kính đặc biệt đối với Thánh Giuse. Họ nhận ra nơi ngài một mẫu gương thánh thiện âm thầm nhưng sâu sắc.
Thánh Giuse không để lại một lời nói nào trong Tin Mừng. Ngài không giảng dạy, không làm phép lạ, không để lại tác phẩm thần học. Nhưng chính sự thinh lặng ấy lại trở thành một bài học lớn lao. Bởi lẽ, sự thánh thiện không nhất thiết phải ồn ào, đôi khi, nó lớn lên trong sự khiêm nhường và trung thành với bổn phận hằng ngày.
Chính vì vậy, trong lịch sử Kitô giáo, rất nhiều vị thánh đã đã yêu mến và dành những lời ca ngợi đặc biệt cho Thánh Giuse.
Một trong những chứng từ cảm động nhất về Thánh Giuse đến từ một thị kiến mà Thánh Margarita thành Cortona nhận được. Trong một lần hiện ra, Đức Giêsu đã nói: “Hỡi con gái, nếu con muốn làm điều gì đẹp lòng Ta, thì đừng để một ngày nào trôi qua mà không dâng lên lời ca tụng và chúc tụng cha nuôi của Ta, Thánh Giuse, người rất thân yêu đối với Ta”.
Lời nói này cho thấy sự kính trọng sâu xa của chính Đức Kitô đối với người cha nuôi của mình. Nếu Con Thiên Chúa đã yêu mến và tôn kính Thánh Giuse như vậy, thì đối với các Kitô hữu, việc yêu mến và chạy đến với Thánh Giuse cũng là điều hoàn toàn tự nhiên.
Thánh Anphongsô Maria de Ligôri, tiến sĩ Hội Thánh và là một trong những nhà thần học luân lý vĩ đại nhất, đã để lại một câu rất nổi tiếng: “Thiên Chúa đã ban cho Thánh Giuse tất cả những ân sủng mà Ngài đã ban cho mọi vị thánh khác cộng lại”.
Dĩ nhiên, đây không phải là một khẳng định mang tính toán học, nhưng là một cách diễn tả thần học sâu sắc. Thánh Anphongsô muốn nói rằng vị trí độc nhất của Thánh Giuse trong kế hoạch cứu độ khiến ngài nhận được những ân sủng đặc biệt, tương xứng với sứ mạng làm cha nuôi của Đấng Cứu Thế và là người bảo vệ Đức Maria.
Nếu Thiên Chúa trao phó cho Thánh Giuse hai kho tàng quý giá nhất của mình, Đức Maria và Đức Giêsu, thì chắc chắn Ngài cũng ban cho thánh nhân mọi ơn cần thiết để chu toàn sứ mạng ấy.
Thánh Phanxicô Salêsiô, tiến sĩ Hội Thánh và là bậc thầy của đời sống thiêng liêng, đã chiêm ngắm nơi Thánh Giuse một sự thanh khiết vượt bậc. Ngài viết: “Thánh Giuse vượt qua các thiên thần cao cả nhất về sự thanh khiết”.
Sự thanh khiết của Thánh Giuse không phải là sự từ chối tình yêu, nhưng là sự thăng hoa của tình yêu. Đó là tình yêu hoàn toàn hướng về Thiên Chúa và kế hoạch của Ngài.
Thánh Giêrônimô, tiến sĩ Hội Thánh, khi suy niệm về câu Tin Mừng gọi Thánh Giuse là “người công chính”, Ngài viết: “Thánh Giuse xứng đáng được gọi là người công chính, vì nơi ngài hội tụ cách hoàn hảo mọi nhân đức”.
Trong Kinh Thánh, danh hiệu “công chính” không chỉ đơn giản là người tốt lành mà là người hoàn toàn sống theo thánh ý Thiên Chúa.
Thánh Giuse đã chứng minh điều đó qua nhiều biến cố: Khi biết Đức Maria mang thai, ngài không tố cáo nhưng âm thầm định rút lui. Khi thiên thần truyền báo, ngài lập tức vâng lời. Khi Hêrôđê tìm giết Hài Nhi, ngài lập tức đưa gia đình trốn sang Ai Cập. Khi được báo mộng trở về, ngài lại lên đường. Tin Mừng không ghi lại một lời nói nào của Thánh Giuse, nhưng lại ghi lại nhiều hành động vâng phục. Chính sự vâng phục ấy làm nên sự công chính của ngài.
Thánh Bênađô thành Clairvaux, một trong những nhà thần học lớn của thời Trung Cổ, khi suy niệm về Thánh Giuse đã nói: “Hãy chiêm ngắm ơn gọi của ngài, và bạn sẽ thấy sự phong phú, sự cao cả và sự siêu việt của những ân sủng Thiên Chúa đã ban cho ngài”.
Ơn gọi của Thánh Giuse thật sự là một mầu nhiệm độc đáo. Ngài không phải là cha ruột của Đức Giêsu, nhưng lại được trao quyền làm cha. Ngài không phải là chồng theo nghĩa thông thường của Đức Maria, nhưng lại được mời gọi sống trong một cuộc hôn nhân hoàn toàn thánh thiện. Ơn gọi ấy đòi hỏi một con người có đức tin sâu xa, sự khiêm nhường lớn lao và lòng trung thành tuyệt đối. Chính vì thế, Thiên Chúa đã chuẩn bị cho Thánh Giuse bằng những ân sủng đặc biệt.
Có lẽ không có vị thánh nào nói về Thánh Giuse với sự nhiệt thành như Thánh Têrêsa Avila. Trong cuốn tự truyện nổi tiếng Livro da Vida (Sách Đời Sống), đã để lại chứng từ rất cảm động: “Tôi đã chọn Thánh Giuse vinh hiển làm đấng bầu cử và làm chủ của mình, và tôi hết lòng phó thác cho ngài”.
Thánh Têrêsa kể rằng trong nhiều hoàn cảnh khó khăn, cả về tinh thần lẫn thể xác, ngài đã chạy đến với Thánh Giuse và luôn nhận được sự trợ giúp. “Tôi không nhớ rằng mình đã xin ngài một ơn nào mà lại không được nhận”.
Đối với thánh nữ, Thánh Giuse không chỉ là một vị thánh đáng kính, nhưng là một người cha thiêng liêng luôn sẵn sàng trợ giúp những ai tin tưởng chạy đến với ngài.
2. Thánh Giuse, người cha của thời đại hôm nay
Trong thế giới hôm nay, khi đời sống gia đình đang đối diện với nhiều khủng hoảng, hình ảnh Thánh Giuse trở nên đặc biệt quan trọng. Ngài là mẫu gương của người cha biết hy sinh, người chồng trung thành, người lao động lương thiện, người tín hữu sống hoàn toàn theo thánh ý Thiên Chúa.
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều vị giáo hoàng gần đây, đặc biệt là Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Đức Giáo hoàng Phanxicô, đã mời gọi toàn thể Giáo hội tái khám phá vai trò của Thánh Giuse để học nơi ngài sự khiêm nhường, lòng trung tín, đức tin vững vàng và sự tín thác hoàn toàn nơi Thiên Chúa.
“Lạy Thánh Giuse vinh hiển, Đấng bảo trợ của Giáo hội và của mọi gia đình, xin cầu cho chúng con”.
Sancte Ioseph, ora pro nobis.
G. Võ Tá Hoàng
